Szkoła w obiektywie


    English      
Strój Święta Znani Łemkowie      

По лемківскы

Emilian Czyrniański (1824-1888)

Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Akademii Umiejętności, chemik.

Urodził się we Florynce w cyrkule nowosądeckim (obecnie powiat sądecki), w starej rodzinie łemkowskiej. W 1851 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego chemii ogólnej a w 1859 profesora zwyczajnego. W 1866 roku objął stanowisko dziekana Wydziału Filozoficznego, od 1874 - rektora UJ.

Ważniejsze prace naukowe: "Słownictwo polskie chemiczne", "Wykład chemii nieorganicznej zastosowanej do przemysłu, rolnictwa i medycyny". Autor podręczników dla szkół realnych. Dokonał analizy chemicznej wód mineralnych w Krynicy i Iwoniczu. Zmarł w Krakowie.

Klaudia Ałeksowycz (1830-1916)

Działaczka społeczna, założycielka wielu towarzystw.

Urodziła się w Krasnej k/Krosna. Wcześnie osieroconą wychowywał wuj - biskup Foma Polański w Przemyślu. Tam ukończyła kurs pedagogiczny. Autorka sztuk scenicznych ("Zapamoroczena"), opowiadań i bajek ("Zaklatyj medwid"), ballad.

Maksym Sandowicz (1886-1914)

Święty kościoła prawosławnego, męczennik.

Urodził się w Zdyni w powiecie gorlickim. Ukończył gimnazjum w Gorlicach a następnie wstąpił do greckokatolickiego klasztoru Bazylianów w Kriechowie. W 1904 przeniósł się do klasztoru w Poczajowie. Następnie odbył studia w seminarium duchownym w Żytomierzu. Po przyjęciu świeceń kapłańskich w 1911 roku powrócił w rodzinne strony. Założył parafię prawosławną w Grabiu. Jego działalność prowadziła do przywrócenia większej liczby wiernych kościołowi prawosławnemu i rozbudzaniu świadomości narodowej. Za swoją działalność polityczną został aresztowany przez władze austriackie w 1912 roku pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Rosji i osadzony w więzieniu we Lwowie. Po dwóch latach spędzonych w więzieniu wytoczono mu trwający 3 miesiące proces, po którym 6.06.1914 r. został uniewinniony i zwolniony z więzienia. Z chwilą wybuchu I wojny ponownie aresztowany i uwięziony w Gorlicach. Został rozstrzelany bez wyroku sądu 14.09.1914 r. w Gorlicach. Wyniesiony na ołtarze 11.09.1994 r. w Gorlicach.

Iwan Rusenko (1890-1960)

Znany i lubiany poeta. Autor najpiękniejszej w łemkowskiej literaturze sztuki scenicznej "Wertep w Karpatach" opublikowanej w 1935 r.

Urodził się w Krasnej k/Krosna. Ukończył nowosądecką Ruską Bursę. W 1913 powołany do służby w armii Franciszka Józefa. Brał udział w I wojnie światowej na frontach serbskim i włoskim. Po wojnie nauczyciel w Lutczy k/Strzyżowa. W 1945 r. wyjechał do ZSRR. Zmarł w Karoliwce k/Tarnopola.

Nikifor Krynicki (1895-1968)

Właściwe nazwisko Epifan Drowniak. Malarz prymitywista, samouk.

Urodził się w Krynicy. Tam spędził prawie całe swoje życie. Wysiedlony po 1947 r. w okolice Szczecina powrócił pieszo w rodzinne strony. Nie mając zameldowania ponownie został wysiedlony i znowu powrócił.

Tworzył od około 1930 roku, lecz prawdziwy rozgłos przyniosła mu wystawa w Paryżu w 1959 r., następnie wystawiano jego prace w wielu uznanych galeriach i muzeach na świecie: w Jerozolimie, Chicago, Londynie. W 1967 roku otwarto wystawę w Zachęcie. Namalował wiele akwarel i rysunków przedstawiających krynickie pejzaże, wnętrza, autoportrety na papierze, drukach urzędowych, tekturze i pudełkach. Jego twórczość cechuje dekoracyjność i harmonijny koloryt. Zmarł w Foluszu. Od 1994 roku ma swoje muzeum w Krynicy.

Jerzy Nowosielski (1923- )

Malarz, rysownik, scenograf.

Urodził się w Krakowie, od 1976 r. profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, od 1994 r. członek Polskiej Akademii Nauk. Wystawia od 1955 r. w wielu krajach świata, na wszystkich kontynentach. Zafascynowany ikonami. Twórca monumentalnych dekoracji ściennych w cerkwiach i kościołach. Autor prac teoretycznych o ikonie i malarstwie, m.in. "Wokół ikony", "Inność prawosławia", "Rozmowy z Jerzym Nowosielskim".

Andy Warhol (1928-1987)

Malarz, grafik, twórca filmowy.

Urodził się w Pittsburgu w USA, lecz jego rodzice pochodzili z Mikowa na Słowacji i jak wielu innych Łemków - Rusinów wyemigrowali za chlebem. Prawdziwe nazwisko artysty brzmiało Andrej Varchola. Najgłośniejsza i najbardziej kontrowersyjna postać amerykańskiego pop-artu. Współpracował z czasopismami "Vogue", Glamour", "New York Times". Tworzył serie zwielokrotnionych wyobrażeń odwołujących się do masowych mitów pop - kultury (Marylin Monroe), podważając wyjątkowy status sztuki i artysty wykonywał mechaniczne obrazy najpospolitszych przedmiotów (Butelki Coca-Coli, Puszki zupy pomidorowej Campbell`s), jako twórca eksperymentalnych filmów burzył przyjęte zasady narracji, czasu filmowego.

Paweł Stefanowski (1932- )

Działacz społeczny, poeta, etnograf.

Urodził się w Bielance k/Gorlic, wysiedlony na Ziemie Zachodnie powrócił do rodzinnej wsi. Ukończył wydział filozoficzno - historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor sztuki scenicznej "Lubow newolu łame". Autor licznych wierszy, animator życia kulturalnego.

Michał Sandowicz (1939-2003)

Architekt.

Urodził się w Warszawie, pracownik naukowy Politechniki Warszawskiej, projektant kościołów i osiedli mieszkaniowych, współprojektant warszawskiego metra. Autor licznych publikacji i patentów. Przewodniczący Fundacji Rutenika, która m. im. wydała pierwsze programy i podręczniki do nauki języka łemkowskiego. Dzięki Jego staraniom Gimnazjum w Uściu Gorlickim otrzymało pracownię internetową do nauki języka łemkowskiego.

Mirosława Chomiak (1942- )

Nauczycielka, autorka programów i podręczników do języka łemkowskiego

Urodziła się w Uściu Gorlickim. Absolwentka Liceum Pedagogicznego w Kłodzku i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu (filologia rosyjska). Nauczycielka języka rosyjskiego, pierwsza nauczycielka języka łemkowskiego w Polsce po II wojnie światowej (od 1991 r.). Współautorka i autorka pierwszych programów i podręczników do nauczania języka łemkowskiego dla szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum. Współautorka z prof. dr. hab. Henrykiem Fontańskim "Gramatyki języka łemkowskiego". Współautorka z mgr Bogdanem Matałą książki "Język łemkowski z komputerem", współautorka z Magdaleną Górską i Wierą Sandowicz-Bąkowską słowników tematycznych polsko-łemkowsko-angielskich.

Petro Murianka (1947- )

Prawdziwe nazwisko Piotr Trochanowski. Działacz społeczny, poeta.

Urodził się w Parchowie (legnickie). Ukończył prawosławne seminarium duchowne, studiował w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Autor kilku tomików wierszy, związany z chórem cerkiewnym w Krynicy i Zespołem Pieśni i Tańca "Łemkowyna". Przekłada literaturą słowiańską.

Helena Duć-Fajfer (1960- )

Działaczka społeczna, poetka, pracownik naukowy UJ.

Urodziła się w Udaninie k/Środy Śl., lecz już w 1961 r. powróciła wraz z rodzicami w rodzinne strony do Uścia Gorlickiego. Ukończyła filologię rosyjską, psychologię i historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przewodnicząca Rady Fundacji Wspierania Mniejszości Łemkowskiej "Rutenika", sekretarz naukowy Komisji Wschodnioeuropejskiej Polskiej Akademii Nauk, członkini Stowarzyszenia "Ruska Bursa" w Gorlicach, członkini kolegium redakcyjnego dwumiesięcznika "Besida". Założycielka i pracownik naukowy na kierunku filologia łemkowska na Akademii Pedagogicznej w Krakowie.


Skansen w Zyndranowej


   Webmaster: Bogdan Matała